Kadar kelimesi tek başına bir anlam ifade eden bir kelime olmaması edat olduğunu gösteriyor. Kadar Edat mı Bağlaç mı? Kadar kelimesi edat olarak kullanılıyor.
Türkçede çok sık kullanılan bağlaçlardan biri de ya'dır. Bu bağlaç, tek başına kullanılabildiği gibi “ya…ya”, “ya da”, “ya…ya da”, “veya”, “yahut”, “veyahut”, “olur ya”, “öyle ya”, “malum ya”, “var ya” şeklinde farklı kullanımlarda da karşımıza çıkabilmektedir.
Edatlar cümleden atıldığında cümle anlamsızlaşıyor ancak bağlaçlar cümleden çıkartıldığında cümlede en fazla daralsa da cümle anlamsızlaşmaz. Bir örnekle ifade etmemiz gerekirse, "Onun gibisi çıkmadı" cümlesinde 'gibisi' kelimesini çıkardığımda anlamda bir bozulma meydana geliyor. Dolayısıyla bu kelime bir edattır.
Dilimizde edat olarak görev yapan pek çok sözcük bulunmaktadır. Bu sözcükler; ile (-la ve -le), gibi, için, diye, üzere, kadar, yalnız (bir, tek, sadece), ancak, -e doğru (doğru), -karşı (karşı), -den başka (başka), -den dolayı, -den ötürü, beri ve göre olarak sıralanmaktadır.
Bu bağlaçlar arasında en yaygın kullanılanlar, ve, fakat, veya'dır. ''Bundan dolayı'' veya ''bu yüzden'' bağlaçları da oldukça çok kullanılır. ''Bu yüzden'' ifadesi iki bağımsız cümleyi birbirine bağladığı gibi birinci cümlenin ikinci cümlenin nedeni olduğunu da ifade eder.
Hacıeminoğlu da aslında sıfat olan böyle sözcüğünün zarf olarak kullanıldığını, bundan böyle kalıplaşmış şeklinin çekim edatı; öylenin, cümle başı ve kuvvetlendirme edatı; aslında tarz zarfı olan şöyle sözcüğünün de cümle başı edatı olarak kullanıldığını söyler (Ayrıntılı bilgi için bk.
Bağlaçlar veya rabıt (bağlama) edatları; kelimeleri, kelime gruplarını veya cümleleri biçim veya anlam yönüyle birbirine bağlayan kelimeler: ve, veya, ile, ama, de (da), ancak, çünkü, eğer, hâlbuki, hem …
İçin, üzere, dolayı, ötürü, nâşi, diye gibi sebep bildirmede kullanılan edatlardır.
“Yalnız, ancak” kelimeleri yerine “ama” bağlacı getirilebiliyorsa, bu kelimeler bağlaçtır. “Sadece” kelimesi getirilebilirse bu kelimeler edat olur.
Türkçede Edatlar
(Güncel Türkçe Sözlük'te (TDK Internet Sayfası) 36 edat yer alıyor, TDK Türkçe Sözlük'te ise sadece 33 edat bulunuyor.)
Mert Şahin
